نوع مقاله : مقالهی پژوهشی استخراج از رساله و پایاننامه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی،واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی،گرگان، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرگان، گرگان، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرگان،گرگان، ایران
چکیده
کلیدواژهها
موضوعات
چکیده
این مقاله با عنوان «بازخوانی پیرامتنهای اشعار حافظ با تکیه بر نظریة ترامتنیت» در انگارة ترامتنی ژرار زنت، به بازخوانی پیرامتنهای اشعار حافظ پرداخته است. و هدف پژوهش حاضر نیز، بازخوانی پیرامتنهای اشعار حافظ با تکیه بر نظریة ترامتنیت است. ژرار ژنت، زبانشناس فرانسوی(2018- 1930)، با گسترش مطالعات بینامتنی باختین و کریستوا، نظریهی ترامتنیّت را مطرح نمود و آن را به پنج دسته تقسیم کرد که عبارت است از: بینامتنیّت، پیرامتنیّت، فرامتنیّت، سرمتنییّت و بیشمتنیّت. ژنت معتقد است، پیرامتنها، آستانههای ورود به جهان متناند و از این رو در زمره شاخصهای کلیدی فهم و دریافت متن به شمار میروند. از نگاه ژنت یک متن، همواره در پوششی از متنواژههایی است که آن را به طور مستقیم یا غیر مستقیم در برگرفتهاند. این پژوهش با مطالعات کتابخانهای، فیشبرداری و استفاده از روش تحلیلی - توصیفی انجام شده و از چارچوب نظری ترامتنیت ژنت بهرهگیری شده است. خوانش پیرامتنی اشعار حافظ بیانگر آن است که حافظ با استفاده از پیرامتنهای درونمتن مؤلفی، شامل استفاده از القاب، دقت در شیوة روایتگری و فضاسازی مناسب، زمینة جذب مخاطب را برای ورود به متن اشعار خود، مهیا میکند. از طرفی پیرامتنهای برونمتنی حافظ، شامل«مقلّدان، نقیضهگویان، مورّخان، منشیان، استشهادها، ستایشگران، شارحان، تفسیرگران، تأویلگران، مترجمان، تصویرپردازان و نسخ مصور» به جا مانده از دیوان او، به عنوان عناصر بیرونی مؤثر بر استقبال مخاطبان از اشعار حافظ، ایفای نقش کردهاند. نتایج پژوهش حکایت از آن دارد که اشعار حافظ در پوششی از پیرامتنهای درونی است که موجب تداومبخشی و تکمیلکننده متن کانونی اشعار وی گردیده و این عناصر پیرامتنی، بستر تحقق گفتوگویی راستین، میان حافظ و مخاطبانش بوده است. از طرفی پیرامتنهای بیرونی حول اشعار حافظ بهصورت منفصل و ناپیوسته حضورداشته و زمینه نقد یا جذابیت شعر حافظ را فراهم آوردهاند.
واژگان کلیدی: پیرامتنیّت؛ اشعار حافظ؛ ترامتنیت؛ ژرار ژنت.
)