نمادپردازی در داستانهای مدرن کاظم تینا با تکیه بر مجموعه داستانِ عرفانی «آفتاب بی‌غروب»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد مدعو دانشگاه پیام نور تهران. دانشجوی دکترای تخصصی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور

2 دانشیار دانشگاه پیام نور تهران

3 استاد دانشگاه پیام نور

چکیده

چکیده
نمادپردازی، شیوه‌ی هنری بیان افکار و اندیشه‌ها به شکل غیر مستقیم و پنهان است. نویسندگان با بهره‌گیری از نماد، آثار خود را ژرف‌تر می‌نمایند و امور ذهنی و درونی خود را به این شیوه منعکس می‌کنند. داستان مدرن با ویژگی‌های خاصِّ خود، بستر بسیار مناسبی برای ظهور و بروز نمادهاست؛ اساساً «نماد» از مؤلّفه‌های اصلی داستان مدرن است. کاظم تینا که از نویسندگان پیشگام آثار مدرن و متفاوت‌نویسی در داستان کوتاه ایران است در آثار خود، پیوسته، مکرّر و هوشمندانه از «نماد» بهره می‌گیرد؛ به گونه‌ای که حضور پربسامد نماد در داستان‌های ایشان، آثار وی را عمیق، رمزآلود و حتّی گاه مبهم کرده است. کتاب «آفتاب بی‌غروب»، طلوعِ مجموعه‌داستان‌های کاظم تینا و به نوعی چکیده‌ی جهان‌بینی و دیگر آثار اوست. تمام داستان‌های کاظم تینا در سبک مدرن یا پُست‌مدرن نوشته شده‌اند. در این داستان‌ها که با «اندیشه‌ی عرفانی خاص»، حول محور مرگ و جاودانگی و زندگیِ دوباره می‌گردند، جلوه‌ی پررنگ و مؤثّر نمادپردازی را می‌توان مشاهده کرد؛ زیرا از یک سو عرفان و از سویی داستان مدرن، محل جلوه‌گری رمزها و نمادهاست. نگارندگان این مقاله با عنایت به این که تاکنون آثار کاظم تینا به ویژه در سطح نمادپردازی مورد واکاوی قرار نگرفته‌اند، سعی بر آن دارد تا نمادپردازی را در داستان‌های مدرن کاظم تینا با تکیه بر مجموعه‌داستان «آفتاب بی‌غروب» و با روش تحلیل محتوای استنباطی، مورد واکاوی و رمزگشایی قرار دهد؛ و درنهایت، نقش و اهمّیّت دو مؤلّفه‌ی «مدرن بودن و عرفانی بودن» را در حضور پربسامد نماد در این مجموعه‌داستان شرح دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Symbols in Kazem Tina’s Modern Stories with a Focus on His Collection of Mystical Stories "Aftab-e- Bi-Qorub"

نویسندگان [English]

  • ali HayatBakhsh 1
  • Farhad Doroudgarian 2
  • Mostafa Gorji 3
1 Visiting Professor of Payame Noor University of Tehran. PhD student in Persian language and literature at Payame Noor University
2 Associate Professor of Payame Noor University of Tehran
3 Professor of Payame Noor univercity of tehran
چکیده [English]

Abstract
Using a symbol is an artistic, indirect, and hidden way of expressing thoughts and ideas. By using symbols, writers deepen their works and express their mental and inner affairs. The modern story, with its special features, is a suitable platform for the emergence of symbols. Symbol is basically the main component of modern story. Kazem Tina, one of the leading authors of modern and different Iranian short stories, uses "symbol" in his works continuously, frequently and intelligently. As a result, the frequent presence of symbols in his stories has made his works deep, mysterious, and sometimes even vague. Aftab-e Bi-Qorub (The Sun without Sunset) is the first of Tina's collection of short stories and a summary of his worldview. All of Tina's stories are written in modern or postmodern style. In these stories which revolve around the cycle of death, immortality, and resurrection with a "special mystical thought," a bold and effective representation of symbolism can be seen, as mysticism, on the one hand, and modern story, on the other, are the places where symbols and signs can appear. Considering that the works of Tina have not been carefully studied so far, especially at the level of their ‘symbols,’ this research intends to analyze mystical symbols in this collection of modern stories. It uses inferential content analysis to find the symbols and then focuses on the importance of “modern and mystical properties” in these stories.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Symbol
  • Modern Short Story
  • Kazem Tina
  • Aftab-e Bi-Qorub
منابع
کتاب
- باباطاهر. (1390). دوبیتی‌ها. بر اساس نسخه‌ی تصحیح‌شده حسن وحید دستگردی. چ 1. تهران: راه جاودان.
- پاینده، حسین. (1391). داستان کوتاه در ایران. ج 2، داستان‌های مدرن. چ 2. تهران: نیلوفر.
- تینا تهرانی، کاظم. (1332). «آفتاب بی‌غروب». چ 1. چاپخانه سپهر ناصرخسرو.
- حافظ، شمس‌الدین محمّد. (1385)). دیوان غزلیات حافظ شیرازی. به کوشش خلیل خطیب رهبر. چ 39. تهران: صفی‌علیشاه.
- حدّاد، حسین. (1396). زیروبم داستان. ج 2. چ 1. انتشارات علمی و فرهنگی.
- زمرّدی، حمیرا (1387). نمادها و رمزهای گیاهی در شعر فارسی. چ 1. تهران: زوّار.
- ستّاری، جلال. (1366). رمز و مثل در روان‌کاوی. چ 1. تهران: توس.
- سجّادی، جعفر. (1383). فرهنگ اصطلاحات عرفانی. چ 7. تهران: طهوری.
- سیّدحسینی، رضا. (1387). مکتبهای ادبی. چاپ چهاردهم. تهران: نگاه.
- شپرد، رونا. (1398). 1000 نماد در هنر و اسطوره شکل به چه معناست. مترجمان: بیداربخت، آزاده، لواسانی، نسترن. چ 7. تهران: نشر نی
- شمیسا، سیروس. (1387). الف. بیان. چ 3. تهران :میترا.
- ـــــــــــــــــــــ. (1387). ب. فرهنگ اشارات. چ 1. تهران: میترا.
- شوالیه، ژان و گربران، آلن. (1384). فرهنگ نمادها. ترجمه‌ی سودابه فضایلی. چ 1. تهران: جیحون.
عابدی، کامیار. (1387). دو رساله درباره‌ی سهراب سپهری (سپهری و ژاپن، سپهری و کاظم تینا). چ 1. نشر بازتاب‌نگار.
- عطّار، محمّد بن ابراهیم. (1388) منطق‌الطیر. مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمّدرضا شفیعی کدکنی. چ 6. تهران: سخن.
- کنر، تی، ا. (1395) نمادها و نشانه‌ها. مترجم: علایی، کیارنگ. تهران: کتاب پرگار
- ملکیان، مصطفی. (1388). درس‌گفتارهایی در روش‌شناسی مطالعات مقایسه‌ای عرفان. چ 1. انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
- منور، محمّد بن. (1388). اسرارالتوحید فی مقامات شیخ ابی سعید. مقدّمه، تصحیح و تعلیقات محمّدرضا شفیعی کدکنی. چ 9. مؤسّسه‌ی انتشارات آگاه.
- مولوی، جلال‌الدین محمّد. (1381). دیوان کلیات شمس تبریزی. مطابق نسخه‌ی تصحیح‌شده‌ی استاد بدیع‌الزمان فروزانفر. چ 1. انتشارات میلاد.
- میرصادقی، جمال. (1394). عناصر داستان. چ 9. نشر سخن.
- میرعابدینی، حسن. (1380) صدسال داستان‌نویسی ایران. چ2. تهران: چشمه.
- هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان (1389). کشف‌المحجوب. مقدّمه، تصحیح و تعلیقات محمود عابدی. چ 6. تهران: سروش.
- یاحقّی، محمّدجعفر. (1386). فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیّات فارسی. چ 4. تهران: فرهنگ معاصر.
- یونگ، کارل گوستاو. (1352). انسان و سمبل‌هایش. ترجمه‌ی ابوطالب صارمی. چ 1. تهران: امیرکبیر.
مقاله
- امامی، صابر (1381) »نماد و تمثیل، تفاوت‌ها و شباهت‌ها». کتاب ماه هنر. ش 47و48. صص 60-68.
ایران‌منش، زهرا (1396) بررسی تطبیقی حکایتی از مثنوی معنوی «داستان جزع ناکردن شیخی بر مرگ فرزندان خود» با مأخذ روایی آن بر اساس رویکرد نورمن فرکلاف. فصل‌نامه‌ی ادبیّات عرفانی و اسطوره‌شناختی. س 13. ش 49. 49-77.
- تدیّنی، منصوره (1388). «کاظم تینا لارنس استرن ایرانی». فصل‌نامه‌ی متن پژوهی ادبی. ش 40. صص 39-62.
- شرام، ویلبر. (1371). درباره‌ی داستان کوتاه، ترجمه‌ی ر.مهرآذر، ادبیّات داستانی. س 1. ش 4. صص 15-17.
- کرامر مک کارتی، رگا. (1386). مترجم: کاوه فولادی‌نسب. «استفاده از نماد در داستان کوتاه». رودکی. ش18. صص28-44.
- کریمی، فرزاد (1395). «مؤلّفه‌های پسامدرن در یکی از نخستین آثار داستانی پسامدرن ایران: گذرگاه بی‌پایانی از کاظم تینا» تهرانی. فصل‌نامه‌ی نقد ادبی. س 9. ش 35. صص 185-202.
- نیکوبخت، ناصر، قاسم‌زاده، سیّدعلی (1384). «زمینه‌های نمادین رنگ در شعر معاصر». نشریّه‌ی دانشکده‌ی ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان. ش 18. صص 209-238