بررسی فردیّت رمانتیسم در «حرف‎های همسایه»ی نیما با رویکرد سبک‏شناسی انتقادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه زبانشناسی. پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی «سمت»

چکیده

چکیده
هدف مقالۀ حاضر بررسی جلوه‏های رمانتیسم، خاصّه فردیت رمانتیک، در نامه‎ای از نیما است. نیما به تعبیر شفیعی کدکنی سرشاخۀ نوعی برداشت از رمانتیسم اروپایی محسوب می‏شود و تحت تأثیر رمانتیسم فرانسه است. از این رو، می‏توان جلوه‏هایی از آنچه رمانتیسم فردی و اجتماعی نامیده می‏شود را در نوشته‎های او یافت. برای این منظور، با استفاده از رویکرد سبک‏شناسی انتقادی جفریز می‏کوشیم جلوه‏هایی از باور فردیت رمانتیک را در نامه‎ای از نامه‎های «حرف‎های همسایه» نیما نشان دهیم. سبک‏شناسی انتقادی توسط جفریز برای متمایزساختن روش‏اش از سبک‏شناسی ادبی مطرح شد. این رویکرد می‏کوشد تا با نقش‏های پیشنهادی متنی‏ـ مفهومی خود به بررسی ایدئولوژی‏های آشکار و پنهان «متن» بپردازد. تأکید این رویکرد بر متن است و از این نظر با جریان سبک‏شناسی رایج مشابهت دارد. اما از آنجاکه برای تحلیل خاص خود ساختارها و نقش‏هایی قائل است، می‏توان تفاوت‏هایی بین این دو جریان سبک‏شناسی قائل شد. بر این اساس، مقالۀ حاضر با به کار گیری این رویکرد به سراغ متنی از نیما می‏رود تا باوری به نام فردیت رمانتیک را در لایه‏های آشکار و پنهان این متن نشان دهد. یافته‏ها حاکی از آن است که می‏توان جلوه‏هایی از این باور رمانتیسم را در این نامه یافت اما این که بتوان به پشتوانۀ این یافته‏ها نیما را به مکتبی به نام رمانتیسم، با سرچشمه‎های اروپایی، پیوند داد همچنان محل بحث است؛ چراکه مکتب‏های ادبی، هر یک، خاستگاه‏ها و آبشخورهای اجتماعی و فلسفی‏ای دارند که آن‌ها را برآمدۀ و محصول زمانه‏شان می‏سازد. حال آیا می‏توان این آبشخورها را در ایران یافت و نیما را رمانتیک دانست، هنوز استدلال‎ها و شواهد اجتماعی، تاریخی و فلسفی زیادی را می‎طلبد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Romantic Individualism in ''Harfhaye Hamsaye'' by Nima Yushij: A Critical Stylistic Approach

نویسنده [English]

  • mohsen nobakht
linguistic department.
چکیده [English]

Abstract
This article aims at investigating the characteristic feature of romanticism, namely, romantic individualism, in a letter composed by Nīmā Yūshīj (18971960). According to contemporary poet and literary critic Shafi'ī Kadkanī (1939-
), the poetry of Nīmā reflects traces of European romanticism, particularly French romanticism. In this respect, we can see manifestations of what is called individual and social romanticism in his writing. Therefore, we attempt to examine representations of romantic individualist belief in a letter composed by Nīmā, in the light of critical stylistic approach. Critical stylistics is an approach proposed by Lesley Jeffries to distinguish it from literary stylistics. This approach, utilizing textual-conceptual functions, manages to reveal and show implicit and explicit ideologies of texts. It is in focusing on text that critical stylistics comes very close to current mainstream stylistics. But since it has its structures and functions for analyzing text, differences can be seen between the two. The present article, under the critical stylistic approach, investigates a text by Nīmā in order to reveal the poet's beliefs in romantic individuality in hidden layers of his text. Findings suggest that this particular text by Nīmā manifests some aspects of romantic individualism, but it is still not clear whether we are allowed to link the poetry of Nīmā to Romanticism as practiced in Europe. Literary movements have their own philosophical and social origins that are particular to their own time. Finding these origins in Iran and attributing them to the poetry of Nīmā need further social, historical and philosophical evidences and argumentations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Romanticism
  • Romantic Individualism
  • Critical Stylistics
  • Ideology
  • text
  • Harf-hāye Hamsāye
  • احمدگلی، کامران؛ رنجی، ادریس (1394). «ویلیام وردزورت و نیما یوشیج: شیوه‏های زندگی، شعر و اندیشۀ دو شاعر رمانتیک»، در مجلۀ زبان و ادبیّات فارسی، شمارۀ 79، از ص 7 تا 34.
  • پاینده، حسین (1373). «ریشه‏های تاریخی و اجتماعی رمانتیسم»، در مجلۀ اغنون، شمارۀ 2، از ص 101 تا 108.
  • تسلیمی، علی (1396). پژوهشی انتقادی و کاربردی در مکتبهای ادبی، کتاب آمه، تهران.
  • جعفری جزی، مسعود (1386). سیر رمانتیسم در ایران، نشر مرکز، تهران.
  • ................................ (1378). سیر رمانتیسم در اروپا، نشر مرکز، تهران.
  • ................................ (1380). «افسانه، اوج رمانتیسم نیما»، در مجلۀ هنر، شمارۀ 50، از ص 9 تا 23.
  • ................................ (1382). «پیشگامان شعر رمانتیک فارسی»، در مجلۀ کتاب ماه ادبیّات و فلسفه، شمارۀ 75 و 76، از ص 80 تا 91.
  • ................................ (1383). «نخستین شعرهای رمانتیک نیما»، در مجلۀ کتاب ماه، شمارۀ 82، از ص 42 تا 49.
  • ................................ (1384). «نیمای رمانتیک»، در مجلۀ تخصصی زبان و ادبیّات دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی مشهد، دورۀ 38، شمارۀ 1 (پی در پی 148)، از ص 55 تا 72.
  • خطاط، نسرین (1383). «مکتب رمانتیک در فرانسه»، در پژوهشنامۀ علوم انسانی، شماره 37 (1)، از ص 53 تا 68.
  • ذاکرزاده، ابوالقاسم (1383). «دورۀ رمانتیک در آلمان»، در پژوهشنامۀ علوم انسانی، شماره 37 (1)، از ص 12 تا 36.
  • ذبیح‏نیا عمران، آسیه (1391). «تأثیر نفوذ رمانتیک هوگو، موسه و لامارتین بر افسانۀ نیما»، در مجلۀ پژوهشنامۀ ادب غنایی، شمارۀ 19، از ص 55 تا 76.
  • زارع جیرهنده، سارا؛ پیروز، غلامرضا (1396). «جلوه‏هایی از عشق مدرن در شعر رمانتیک معاصر (با تکیه بر اشعار نیما یوشیج، فروغ فرخزاد و نادر نادرپور)»، در مجلۀ پژوهشنامۀ ادب غنایی، شمارۀ 28، از ص 117 تا 140.
  • سخنور، جلال (1383). «تحلیل ادبیّات انگلیس در عصر رمانتیک»، در پژوهشنامۀ علوم انسانی، شمارۀ 37 (1)، از ص 35 تا 52.
  • سیدحسینی، رضا (1389). مکتبهای ادبی. جلد 1، انتشارات نگاه، تهران.
  • شریفیان، مهدی؛ سلیمانی ایرانشاهی، اعظم (1389). «بن‏مایه‏های رمانتیکی شعر نیما»، در مجلۀ پژوهشنامۀ ادب غنایی، شمارۀ 15، از ص 53 تا 74.
  • صارمی گروی، سکینه؛ سیدی، سیدحسین؛ آباد، مرضیه؛ حیدریان شهری، احمدرضا (1397). «بررسی تطبیقی مؤلّفه‏های معنایی «سرزمین مادری» در شعر صلاح عبدالصبور، عبدالوهاب البیاتی و نیما یوشیج»، در مجلۀ کاوشنامۀ ادبیّات تطبیقی، شمارۀ 31، از ص 70 تا 82.
  • طایفی، شیرزاد؛ قربانپور دلیوند، سمیه؛ رمضانی، مهدی (1396). «تأملی در منظومه‏های «افسانۀ» نیما و «حیدربابایه سلام» شهریار از منظر رمانتیسم»، در مجلۀ تاریخ ادبیّات، شمارۀ 80، از ص 105 تا 130.
  • قادری سهی، بهزاد؛ احمدیان، ناهید (1390). «کلاسیسیم الیوت و رمانتیسم وردزورت در متن اندیشۀ نیمایی: تقابل‏های رمانتیک و ضدرمانتیک در ارزش احساسات و نامه‏های همسایه»، در مجلۀ ادبیّات تطبیقی 2/2، پیاپی 4.
  • کدکنی، شفیعی (1380). ادوار شعر فارسی، انتشارات سخن، تهران.
  • کیانی بارفروشی، هاله؛ پیروز، غلامرضا (1399). «تحلیل انتقادی کاربست مکتب رمانتیسم در جریان‏شناسی شعر معاصر ایران»، در مجلۀ نقد ادبی، شمارۀ 49، از ص 169 تا 203.
  • مرتضویان، سیدعلی (1373). «رمانتیسم در اندیشۀ سیاسی»، در مجلۀ ارغنون، شمارۀ 2، صص 188-175.
  • یوشیج، نیما (1385). حرف‏های همسایه، انتشارات نگاه، تهران.
  • Chilton, P. (2011). Still something missing in CDA. Discourse Studies, 13(6), 769–781.
  • Jeffries, L. & McIntyre, D. (2010). Stylistics. Cambridge: CUP.
  • Jeffries, L. & Walker, B. (2012). Keywords in the press: A critical corpus-assisted analysis of Ideology in the Blair years (1998–2007). English Text Construction, 5(2), 208–229.
  • Jeffries, L. (2010a). Critical Stylistics. The Power of English. Houndmills: Palgrave Macmillan.
  • Jeffries, L. (2010b). Opposition in Discourse: The Construction of Oppositional Meaning. London: Continuum.
  • Jeffries, L. (2014a). Critical stylistics. In M. Burke (Ed.), The Routledge Handbook of Stylistics (pp. 408–420). Millbank: Routledge.
  • Jeffries, L. (2014b). Interpretation. In P. Stockwell & S. Whiteley (Eds.), The Handbook of Stylistics (pp. 469–486). Cambridge: CUP.

Simpson, P. (1993). Language, Ideology and Point of View. London: Routledge.