تیپولوژی شخصیّت‌های رمان مُدرن «شازده احتجاب» بر مبنای رویکرد نوفرویدیسم کارن هورنای

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی،واحد قائمشهر،دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر،ایران.

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی، واحد قائمشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر،ایران.(نویسنده مسئول)

3 استادیار زبان و ادبیات فارسی، واحد قائمشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر،ایران

چکیده

چکیده
در میان رویکردهای گوناگون نقد و بررسی آثار ادبی که از ابتدای قرن بیستم شکل گرفت، نقد روانکاوانه‌ی آثار هنری و تحلیل متون ادبی از منظر روان‌شناختی از ویژگی‌ خاصی برخوردار است. رمان «شازده احتجاب» نوشته‌ی هوشنگ گلشیری، داستان‌نویس معاصر ایرانی، روایت پریشان‌حالی و مشکلات روحی شخصیّت اصلی داستان، یعنی «شازده احتجاب» است. گلشیری در پرداخت شخصیّت اصلی این رمان حالات روحی او همچون ترس، حقارت، عزلت‌طلبی و انزوا و مهرطلبی را با شگردهای تازه‌ای چون خود- واگویه‌ها‌ی روانی و مرور خاطرات اجدادی خاندان قجری‌اش با شیوه‌ی جریان سیّال ذهن به خوبی نشان داده است. در این پژوهش، نظریّه‌ی کارن هورنای به عنوان چارچوب نظری تحقیق انتخاب شده است؛ زیرا دیدگاه این روان‌شناس با جامعه‌ی آماری پژوهش مورد نظر، یعنی «شازده احتجاب» ازجهت نحوه‌ی شخصیّت‌پردازی، بسیار تناسب دارد. هورنای، یکی از پیروان فروید در زمینه‌ی روانکاوی اجتماعی است. در این پژوهش که به روش تحلیل محتوا صورت گرفته، شخصیّت «شازده احتجاب» مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که این شخصیّت روان‌پریش برای درمان احساس حقارت خود که بخش عظیمی ‌از آن مربوط به دوران کودکی و خاطرات تلخ ظلم‌ها‌ی اجدادی او در حق دیگران و تأثیرپذیری «شازده احتجاب» از این نوع وقایع است، به شیوه‌ها‌ی دفاعی چون مهرطلبی و انزواطلبی روی آورده است. او برای رهایی از این احساسات به مرور خاطرات گذشته متوسّل می‌شود، زمان در ذهن متوهّم «شازده احتجاب»، بسیار پریشان و درهم است و این بی‌زمانی، مخاطب را با آشفتگی روایت نیز مواجه می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Typology of Characters in the Modern Novel of Shazdeh Ehtejab (The Prince of Conquest) in the Light of Karen Hornay’s Neo-Freudism Approach

نویسندگان [English]

  • nasim akbarbalaei 1
  • nahid akbari 2
  • nahid rezaei 3
1 PhD student in Persian language and literature, Ghaemshahr branch, Islamic Azad University, Ghaemshahr, Iran.
2 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Ghaemshahr Branch, Islamic Azad University, Ghaemshahr, Iran. (Corresponding Author)
3 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Ghaemshahr Branch, Islamic Azad University, Ghaemshahr, Iran.
چکیده [English]

Abstract
Among the wide range of literary and critical disciplines of literary works which emerged in early 20th c. was the psychoanalytical approach whose primary concern is the study and examination of literary and artistic products from psychological perspective. The novel Shazdeh Ehtejab (The Prince of Conquest) by the contemporary Iranian novelist Houshang Golshiri is the narration of despair and mental crises of the principal character of the novel, i.e. Shazdeh Ehtejab. In the characterization of the principal character, Golshiri utilizing the technique of stream of consciousness and delving into his ancestral memories of his Ghajari dynasty, dramatized such mental states as fear, inferiority, seclusion, isolation and love wish. The present research was in the light of Karen Hornay’s theory; since the psychoanalyst’s views are in accord with the case study of Shazdeh Ehtejab in terms of characterization. Hornay is one of Freud’s followers in the field of sociological psychoanalysis. The present research took advantage of content analysis method to analyze Shazdeh Ehtejab’s characterization. The results of the research demonstrated that Shazdeh Ehtejab is a psychotic character who for treatment of sense of inferiority, whose substantial part dates back to his childhood, bitter memories of his ancestors’ cruelty on other people, turned to a defense mechanism and isolation. To get rid of such feelings, he took refuge in reviewing those memories. Time in Shazdeh Ehtejab’s mind is chaotic and disorderly and this state of timelessness confronts the reader with the narrative disorder.             

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Neo-Freudism
  • Karen Horney
  • Houshang Golshiri
  • Prince of choice
  • Character
  • منابع

    • انوشه، حسن.(1376). دانشنامه‌ی ادب فارسی. تهران: وزارت فرهنگ‌ و ‌ارشاد‌اسلامی.
    • بیات، حسین.(1390). داستان‌نویسی جریان سیّال ذهن. تهران: علمی ‌فرهنگی.
    • پاینده، حسین.(1382). گفتمان نقد. تهران: روزگار نو.
    • دیچز، دیوید.(1379). شیوه‌های نقد ادبی. ترجمه‌ی‌ محمّدتقی صدقیانی و غلامحسین یوسفی. تهران: علمی‌ فرهنگی.
    • روزبه، محمّدرضا و دانیاری، کیانوش.(1393). «تحلیل روان‌شناسانه از داستان سیاوش بر مبنای ساختار ذهن فروید». ادبیّات عرفانی و اسطوره‌شناختی. دوره‌ی 10. ش 34. صص 107- 129.
    • شاملو، سعید.(1388). مکتب‌ها و نظریّه‌ها در روان‌شناسی شخصیّت. چ 9. تهران: رشد.
    • شیری، قهرمان.(1395)، جادوی جن‌کشی؛ بررسی داستان‌های هوشنگ گلشیری. مشهد: بوتیمار.
    • سرمدی، مجید و همکاران.(1393). «بررسی قهرمانی شخصیّت در رمان «شازده احتجاب» با تکیه بر کهن الگوهای بیداری قهرمان درون». ادبیّات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. س 4. ش 2. صص 53-81.
    • غیاثی، محمّدتقی.(1382). نقد روان‌شناختی متن ادبی. تهران: نگاه.
    • گلشیری، هوشنگ.(1347). شازده احتجاب. تهران: کتاب زمان.
    • میرصادقی، جمال.(1380). داستان‌نویس‌های نام‌آور معاصر ایران. تهران: اشاره.
    • میرعابدینی، حسن.(1377). صد‌سال داستان‌نویسی. ج 3. تهران: چشمه.
    • هورنای، کارن.(1394). خودکاوی. ترجمه‌ی‌ محمّدجعفر مصفّا: چ تهران: بهجت.
    • .......................(1393). تضادهای درونی ما. ترجمه‌ی‌ محمّدجعفر مصفّا. چ 4. تهران: بهجت.
    • ......................(1390). شخصیّت عصبی زمانه‌ی ما. ترجمه‌ی‌ محمّدجعفر مصفّا. تهران: بهجت.
    • .....................(1389). راه‌های نو در روانکاوی. ترجمه‌ی‌ اکبر تبریزی. تهران: بهجت.

    Horney, k(1980), the adolescent diries of Karen horney, new york, Basic Books.