نقد ناتورالیستی رمان «شبِ هول» با تکیه بر جریان سیّال ذهن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه سمنان

2 دانشجوی دوره‌ی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه سمنان

چکیده

 «شب هول» تنها رمان هرمز شهدادی است که تحت تأثیر افکار روشنفکری نویسندگان ایرانی بعد از مشروطه به شیوه ­ی «جریان سیّال ذهن» نگاشته شد. نویسنده قبلاً مقالات و داستان‌های کوتاهی را منتشر ساخت که ردّ پای آن اندیشه‌ها و رویکردها در این رمان قابل مشاهده است. از مجموع گفتگوها، رفتار و اندیشه‌های اشخاص داستان، نام نویسندگان مطرح غرب و نویسندگان معاصرِ ایران می‌توان نوعی فضای ناتورالیستی را در رمان احساس کرد. از طرفی نویسنده از تکنیک جریان سیّال ذهن در نگارش رمان بهره گرفت. پرسش این­جاست که این تکنیک در کنار اندیشه‌های ناتورالیستی چه مناسباتی ایجاد می‌کند؟ لذا جستار حاضر ابتدا اشاره‌ای کوتاه به ریشه‌های ناتورالیسم در غرب و ایران می‌اندازد و برای فضای ناتورالیستی رمان نشانه‌هایی عمومی ذکر می‌کند و در محور بعد با تأکید بر این که جریان سیّال ذهن بر روند داستان تأثیرگذار است در دو قسمت ابتدا فرصت‌ها سپس موانعی را که این تکنیک سر راه نویسنده و اندیشه‌هایش قرار می‌دهد، همراه با شواهدی از متن داستان بر می‌شمارد.

کلیدواژه‌ها