Paratextual Reading of Hafez's Poems Based on Gérard Genette's Theory of Métatextualité

Document Type : Research article extracted from thesis and dissertation

Authors

1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Gorgan Branch, Islamic Azad University, Gorgan, Iran

2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Gorgan Branch,Gorgan,Iran

3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University,Gorgan branch, Gorgan, Iran

Abstract

The aim of the present study was to read the context of Hafez's poems based on Gerard Genette’s theory of transmittance. Gerard Genette believes that hypertexts are the thresholds for entering the world of text and are therefore among the key indicators of textual comprehension and reception. In this research, relying on the trans-textual approach in Genette's trans-textual theory, Hafez's poems are examined. This analytical-descriptive research has been conducted through library studies. Genette believes that there is seldom a text that is naked. In other words, there are always words in the text that cover it either directly or indirectly. Therefore, there is no text without cover. The inner contexts of Hafez's poems in the form of concepts such as "Hafez's titles, Hafez’s narration style, self-reporting, other audience, realistic reading, atmosphere and offerings" and external contexts in form of concepts such as "imitators, contradictions, historians, commentators, illustrators, etc.” can be formulated. Findings indicate that Hafez's poems are a cover for internal contexts that complement the focal text of his poems, playing a significant role in the real dialogue between Hafez and his audience. On the other hand, external contexts around Hafez's poems have been present separately and discontinuously and have provided the ground for criticism and charm of Hafez's poetry.

Keywords

Main Subjects

Full Text

چکیده

این مقاله با عنوان «بازخوانی پیرامتن­های اشعار حافظ با تکیه بر نظریة ترامتنیت» در انگارة ترامتنی ژرار زنت، به بازخوانی پیرامتن­های اشعار حافظ پرداخته است. و هدف پژوهش حاضر نیز، بازخوانی پیرامتن‌های اشعار حافظ با تکیه بر نظریة ترامتنیت است. ژرار ژنت، زبان‌شناس فرانسوی(2018- 1930)، با گسترش مطالعات بینامتنی باختین و کریستوا، نظریه‌ی ترامتنیّت را مطرح نمود و آن را به پنج دسته تقسیم کرد که عبارت است از: بینامتنیّت، پیرامتنیّت، فرامتنیّت، سرمتنییّت و بیش‌متنیّت. ژنت معتقد است، پیرا‌متن‌ها، آستانه‌های ورود به جهان متن‌اند و از این‌ رو در زمره شاخص‌های کلیدی فهم و دریافت متن به شمار می‌روند. از نگاه ژنت یک متن، همواره در پوششی از متن‌واژه‌هایی است که آن را به‌ طور مستقیم یا غیر مستقیم در برگرفته‌اند. این پژوهش با مطالعات کتابخانه‌ای، فیش‌برداری و استفاده از روش تحلیلی - توصیفی انجام شده و از چارچوب نظری ترامتنیت ژنت بهره‌گیری شده است. خوانش پیرامتنی اشعار حافظ بیان­گر آن است که حافظ با استفاده از پیرامتن‌های درون­متن مؤلفی، شامل استفاده از القاب، دقت در شیوة روایتگری و فضاسازی مناسب، زمینة جذب مخاطب را برای ورود به متن اشعار خود، مهیا می­کند. از طرفی پیرامتن­های برون­متنی حافظ، شامل«مقلّدان، نقیضه‌گویان، مورّخان، منشیان، استشهادها، ستایشگران، شارحان، تفسیرگران، تأویل‌گران، مترجمان، تصویرپردازان و نسخ مصور» به جا مانده از دیوان او، به عنوان عناصر بیرونی مؤثر بر استقبال مخاطبان از اشعار حافظ، ایفای نقش کرده­اند. نتایج پژوهش حکایت از آن دارد که اشعار حافظ در پوششی از پیرامتن‌های درونی است که موجب تداوم‌بخشی و تکمیل‌کننده متن کانونی اشعار وی گردیده و این عناصر پیرامتنی، بستر تحقق گفت‌وگویی راستین، میان حافظ و مخاطبانش بوده است. از طرفی پیرامتن‌های بیرونی حول اشعار حافظ به‌صورت منفصل و ناپیوسته حضورداشته و زمینه نقد یا جذابیت شعر حافظ را فراهم آورده‌اند.

واژگان کلیدی: پیرامتنیّت؛ اشعار حافظ؛ ترامتنیت؛ ژرار ژنت.

References

  • آلن، گراهام. (1385). بینامتنیت. ترجمه پیام یزدانجو، تهران: مرکز.
  • بروئل، پیرو و همکاران. (1378). تاریخ ادبیات فرانسه. ترجمة نسرین خطاط و مهوش قویمی، تهران: سمت.
  • بهمنی و نیک‌منش. (1394). ارتباط بینامتنی دیوان حافظ و آثار روزبهان بقلی. کهن‌نامه ادب پارسی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال ششم، شماره اوّل.
  • تفضلی، حمید. (1379). نگرشی بر جایگاه حافظ در دیوان شرقی- غربی گوته. چیستا، شماره 70 ،ص87-104.
  • حاتم‌پور، ز؛ رادمنش، ع م؛ خراسانی، م. (1399). بررسی عناصر پیرامتنی نفحات‌النس جامی، نشریه زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه تبریز، سال 73، شماره 41.
  • حافظ، شمس‌الدین محمد. (1382). دیوان. به اهتمام محمد قزوینی و قاسم غنی، تهران: جیحون.
  • حیدری، علی. (1399). جامعیتِ فرهنگی اثر ادبی حافظ در جوامع بشری و انعکاس آن در تصاویر نسخه‌ی مصوّر حافظ. محفوظ در موزه‌ی دهلی نو، مطالعات هنر اسلامی، 16، 37، 1-17.
  • خرمشاهی، بهاءالدین. (1373). حافظ‌نامه. تهران: ناهید.
  • خواجه‌ایم و همکاران. (1395). بینامتنِت قرآن و حدیث در اشعار تعلیمی حافظ شیرازی بر اساس نظریه‌های ناقدان ادبی. نشریه پژوهش‌نامه ادبیات تعلیمی. دوره 8، شماره 32.
  • رستگار فسایی، منصور. (1382 ). مقدمة کلیات بسحق اطعمة شیرازی. تهران: نشر میراث مکتوب و بنیاد فارس شناسی.
  • رضایی، لیلا؛ جاهدجاه، عباس. (1390). شیوه روایت دوم شخص در تخلّص‌های حافظ. جستارهای ادبی (مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد)، 44، 4(175)، 129-156.
  • سلیمی‌کوچی، ابراهیم. (1396). نقش عناصر پیرامتنی در توسعه دریافت و فهم متن مثنوی، نشریه پژوهش ادبیات معاصر جهان. (پژوهش‌های زبان خارجی) دوره 22، شماره 1.
  • شفیقی، ندا ؛ دادور، ابوالقاسم. (1397). پژوهشی بر نگاره‌های نسخه خطی دیوان حافظ. کتابخانه پرینستون، فصلنامة علمی- پژوهشی نگره، 45، 88-105.
  • صباغی، علی. (1391). بررسی تطبیقی محورهای سه‌گانه بینامتنیت ژنت و بخشهایی از نظریّه‌ی بلاغت اسلامی. پژوهش‌های ادبی، شماره‌ی 31، صص 71- 59.
  • غلامعلی‌زاده، ج. عرب یوسف‌آبادی، ف. (1396). ارتباط ترامتنی اشعار حکمی حافظ شیرازی و ابوالفتح بستی با قرآن کریم. مجله زبان و ادبیات عربی. (مجله ادبیات و علوم انسانی سابق)،(علمی پژوهشی) شماره شانزدهم، صص 224-204).
  • فتاحی نیشابوری، یحیی (سیبک). (1386). دیوان اسراری. در قلندریه در تاریخ، محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن. صص 428-485.
  • فتوحی، محمود، افشین وفایی، محمد. (1388). مخاطب شناسی حافظ در سده های هشتم و نهم هجری، بر اساس رویکرد هرمنوتیک. مجلة نقد ادبی، ٢ ، ٦ ، 71-126.
  • قبادی، مطهره؛ شکریان زینی، محمدجواد.(1389). بررسی موضوع پیرامتن با تکیه بر «سه گانه نیویورکی» و ترجمه‌های فارسی و فرانسه. نقد زبان و ادبیات خارجی (پژوهشنامه علوم انسانی)، 3، 5، 2(63)، 151-165.
  • کوهشاهی روح اله، روزبه. (1391). رالف والدو امرسون و الهام از حافظ. ادبیات تطبیقی (ادب و زبان نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی کرمان)، 4، 7، 77-97.
  • مشایخ و همکاران. (1399). بررسی تطبیقی انواع بینامتنیت ژنت با نظریه‌ی بلاغت اسلامی در شعر حافظ. نشریه علمی مطالعات زبانی و بلاغی، دوره 11، شماره: 22.
  • مشهدی، محمدامیر. (1390). تاثیرپذیری سبکی نظیری از حافظ. کهن نامه ادب فارسی، 2، 2(4)، 115-139.
  • میشیگان. ( 823 ق). دستنویس دیوان حافظ. کتابخانه دانشگاه میشیگان آمریکا. شIslamic ms. 407.
  • نادری، فرهاد؛ نادری، سمیّه. (1397). کارکرد نظریه ترامتنیت ژنت در کشف و واکاوی تأثیرپذیری کوش‌نامه از شاهنامه. فصل‌نامه متن‌شناسی ادب فارسی، سال پنجاه و چهارم، شماره اول، صص 187-169.
  • نامور مطلق، بهمن. (1386). ترا متنیت، مطالعة روابط یک متن با متن‌های دیگر. پژوهشنامة علوم انسانی، شماره 56، 98
  • ـــــــــــــــ.ـ. (1395). بینامتنیت: از ساختارگرایی تا پسامدرنیسم نظریه ها و کاربردها. تهران: سخن.
  • نبوی، فرزانه، دادگر، محمدرضا. (1391). بررسی تصویرگری‌های دیوان حافظ دوران صفوی و قاجار. پایان نامه کارشناسی ارشد تصویر سازی، دانشگاه هنر تهران.
  • نوایی، امیرعلی شیر. (1363 ). مجالس النفایس. به اهتمام علی اصغر حکمت، تهران: گلشن.
  • نیکنام، مهرداد. (1367). کتاب شناسی حافظ. تهران : شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
Research Journal of Literacy Schools
Volume 7, Issue 21
May 2023
Pages 7-31

Files

Share

How to cite

Statistics