تحلیل جهت‌گیری مبتنی برکلاسی‌سیسم از هویّت در شعر اخوان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

بازخوانی به خوانشی جهت‌دار و هدفمند از سوی مفسّر و خواننده اطلاق می‌شود که متن یا پیام را بر اساس یک مفهوم یا نظریه­ی خاص مورد تحلیل و بازکاوی قرار می‌دهد. در این جستار با توجه به این‌که ذهن و زبان شعر اخوان ثالث دریچه‌ای روشن به سوی گذشته­ی ایران با همه­ی فرازها و فرودهای تاریخی، سیاسی و فرهنگی است، مفهوم هویّت ملی به عنوان یکی از مؤلفه‏های گرایش به کلاسی‏سیسم و بازنمود آن در شعر وی مورد بحث قرار گرفته است. هویّت، تعریف فرد یا گروه از خود و کیستی خود در مقابل "دیگری" است و احساس تعلّق به مجموعه‏ای مادی و معنوی است که عناصر آن از قبل شکل‌گرفته‌اند. هویّت ملی را که فراگیرترین و مشروع‌ترین سطح هویّت در نظام اجتماعی است، احساس تعهد و وابستگی نسبت به جامعه تعریف کرده‌اند. باورها، ارزش‌ها، هنجارها و نهادهای فرهنگی مثل زبان، دین، آداب و رسوم و ادبیّات در این تعریف جایگاه ویژه دارند. هدف نویسنده از طرح این موضوع بررسی جایگاه بی‌بدیل اخوان در قوام بخشی مفهوم هویّت ملی در شعر معاصر ایران است. از آنجا که شکل‌گیری شعر اخوان در عصر پهلوی اول و دوم هماهنگ با سیاست‌های رایج حکومت و قاطبه­ی روشنفکران آن عصر، در عرصه­ی دل‌سپردگی به هویّت ملی و ایرانی و یا لااقل تظاهر به آن بوده است؛ لذا هماهنگ با آرمان‌های آن سال‌ها بر مفاهیمی چون اسطوره، ملی‌گرایی (ناسیونالیسم) باستان‌گرایی (آرکاییسم)، نوستالژی، صیانت از مرزهای ملی و فرهنگی، توجه به قومیت ایرانی و ستیز با هجوم ویرانگر دشمنان تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها